Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2019 yılında 136 milyar lira olan Türkiye e-ticaret hacmi, 2025 yılında 34 kat büyüyerek 4 trilyon 567 milyar liraya yükseldi. Perakende e-ticaretin 2 trilyon 457 milyar liraya, hızlı ticaretin ise 388,7 milyar liraya ulaştığı pazarda toplam işlem sayısı 5 milyar 940 milyon adedi buldu. Sektördeki bu rekor büyüme beraberinde iade trafiğini de artırırken, platformların "kötüye kullanımı önleme" gerekçesiyle başlattığı sıkı denetimler tüketici mağduriyetlerini gündeme getirdi.

Kuponlar İptal Ediliyor, Hesaplar Kapatılıyor

E-ticaret platformları, olağan dışı veya şüpheli buldukları alışveriş davranışlarını mercek altına alarak sık ürün iadesi gerçekleştiren ve satıcılar hakkında olumsuz değerlendirme bırakan kullanıcıları kara listeye alıyor. Bu kapsamda kullanıcılara tanımlanan indirim kuponları ve kampanya hakları daraltılıyor; özel üyelik ayrıcalıkları ile taksit seçenekleri kısıtlanıyor. İleri aşamalarda ise kullanıcı hesapları askıya alınarak kalıcı olarak kapatılıyor.

Platformların yaptırım kararlarında toplam iade sayısı, beyan edilen gerekçe, geri gönderilen ürünün fiziki durumu ve kusurun satıcıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirleyici oluyor. Ancak tüketiciler, yasal cayma haklarını kullandıkları için mi kısıtlamaya maruz kaldıklarını şeffaf biçimde öğrenememekten şikayetçi.

Küresel Devler de Benzer Yöntemler Uyguluyor

İade geçmişine dayalı hesap kısıtlamaları küresel e-ticaret pazarlarında da tartışma konusu:

Hatay’ın Yeniden İnşası COP31’de Anlatıldı !
Hatay’ın Yeniden İnşası COP31’de Anlatıldı !
İçeriği Görüntüle

İngiltere: Moda devi ASOS, 2025 yılında yoğun iade davranışı sergileyen bazı kullanıcıların hesaplarını kapattığını doğrulamış ve bu adımı ücretsiz iade sisteminin sürdürülebilirliğini korumaya yönelik "adil kullanım politikası" ile savunmuştu.

ABD: Perakende şirketlerinin tüketici verilerini analiz ederek gizli bir "risk puanı" oluşturduğu iddiaları yargıya taşındı. Sephora ve veri analizi şirketi The Retail Equation aleyhine açılan davada, bu puanlama nedeniyle geçerli iade taleplerinin dahi haksız yere reddedildiği öne sürüldü.

"Mevzuatta İade Sayısına Yönelik Yasal Sınır Yok"

Konuyu değerlendiren tüketici dernekleri ve hukukçular, mevcut mevzuatta cayma hakkı kapsamında iade edilebilecek ürün sayısına ilişkin hiçbir yasal üst sınır bulunmadığını vurguluyor. Yasal koşullara uygun olmak şartıyla aynı siparişte alınan 10 ürünün tamamının dahi iade edilebileceğini belirten uzmanlar, yalnızca iade adedinin fazlalığının tek başına suistimal sayılamayacağına dikkat çekiyor.

Satıcıyı veya platformu kasıtlı zarara uğratma amacı kanıtlanmadıkça yaptırım uygulanamayacağını ifade eden hukukçular, haksız yere hesabı kapatılan veya iade talebi engellenen vatandaşların Tüketici Hakem Heyetleri ile Ticaret Bakanlığı'na resmi şikayette bulunabileceklerini hatırlatıyor.