Arapça “Ra’s al-Sanah”, yani “yılın başı” anlamına gelen Ras-el Seni, tek bir topluluğa ait olmaktan çok; Ortadoğu’nun çok katmanlı kültürel yapısını yansıtan ortak bir kavramdır. Bu yönüyle Ras-el Seni, farklı inançların ve kültürlerin aynı coğrafyada yüzyıllardır nasıl iç içe yaşadığının güçlü bir göstergesidir.
Ne Anlama Gelir?
Ras-el Seni, özellikle Arap Alevileri ve Orta Doğu Hristiyanları arasında Eski Yeni Yıl olarak bilinir ve 14 Ocak’ta kutlanır. Bu tarih, eski takvimlerle yeni takvimler arasındaki farktan doğar. Aynı zamanda kavram, daha geniş anlamıyla Hicrî Yılbaşı ile de ilişkilendirilir; yeni bir yılın başlaması, yalnızca zamanın değil, niyetlerin ve umutların da yenilenmesi demektir.
Bu ifade, yalnızca Arapçaya özgü de değildir. İbranice’de “Roş Haşanah” da “yılın başı” anlamına gelir. Ortak kökenden gelen bu kelimeler, Yahudilerle Arapların paylaştığı tarihsel ve kültürel mirası gözler önüne serer. Farklı inançlar, farklı ritüeller… Ama aynı beklenti: Yeni bir başlangıç.
Hatay Sofralarında Ras-el Seni
Ras-el Seni, Hatay’da yalnızca bir tarih değişimi değil; sofrayla, paylaşımla ve bereket duasıyla karşılanan özel bir gündür. Evlerde kurulan sofralar mütevazıdır ama taşıdığı anlam büyüktür. Sofradaki her yemek, yeni yıl için edilen bir temenni gibidir.
Hatay’da Ras-el Seni denince ilk akla gelen lezzetlerden biri oruk (içli köfte) olur. İnce bulgurla yoğrulan, içi kıymalı bu zahmetli yemek; emek, birlik ve paylaşımı simgeler. Oruklar çoğu zaman ailece hazırlanır; bu da günü sıradan bir kutlamadan çıkarıp ortak bir hatıraya dönüştürür.
Bir diğer vazgeçilmez ise kömbedir. Kendine özgü baharatlarıyla bilinen kömbe, yeni yılın tatlı, bereketli ve huzurlu geçmesi dileğiyle yapılır. Bazı evlerde tuzlu, bazı evlerde tatlı kömbe tercih edilir; bu çeşitlilik, Hatay mutfağının zenginliğini yansıtır.
Sofralarda mutlaka zeytinyağlılar ve mezeler yer alır.
Zahter salatası, humus, babagannuş ve diğer zeytinyağlı lezzetler; toprağın bereketini, doğallığı ve sağlığı temsil eder. Hatay’da zeytinyağı, yeni yılın temiz ve bereketli geçmesinin sembollerinden biridir.
Bazı evlerde haşlanmış buğday, nohut veya mercimek gibi bakliyatlar da hazırlanır. Bu yiyecekler, yıl boyunca evin rızkının bol olması niyetiyle sofraya konur. Yemekten önce ya da sonra dualar edilir, büyüklerin hayır duası alınır.
Ras-el Seni gecesi Hatay’da gösterişten uzaktır ama anlamı derindir.
Komşular birbirini ziyaret eder, tabaklar paylaşılır, küslükler geride bırakılır. Çünkü bu gecede yaygın bir inanış vardır:
Yıla nasıl girersen, yılın öyle geçer.
Ras-el Seni; takvimlerin ötesinde, birlikte yaşama kültürünün, ortak hafızanın ve yeni başlangıçların bayramıdır. Hatay’da bu gün, farklı inançların aynı sofrada buluşabildiğini, paylaşmanın ve dayanışmanın hâlâ güçlü bir değer olduğunu bir kez daha hatırlatır.
Belki de Ras-el Seni’nin en gerçek anlamı tam da budur:
Yeni bir yıla, temiz bir kalple ve ortak bir umutla girmek.
